وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
صفحه اصلياخبار فرهنگ سلامتپيام هاي سلامتيفیلم و تیزربازی های سلامتنرم افزارهای سلامتجدیدترین مطالب سلامتباورهای غلطروزهای سلامتآموزش همگانی تغذیه
صفحه اول
تماس با ما
RSS
شنبه ١٦ فروردين ١٣٩٩  -  
 » 
عنوان ها
جدیدترین اخبار
جدیدترین مطالب
اخبار > مسمومیت های دارویی
 


نسخه چاپي  ارسال به دوست
 به مناسبت هفته مسمومیت ها
  مسمومیت های دارویی

 

تعریف مسمومیت دارویی :

هر دارو یا ماده ای که فرد برای درمان، بیش از حد مجاز استفاده می کند و حتی داروهایی که برای کاربرد درمانی در دوز مجاز مصرف ولی منجر به مشکلاتی در بدن می شوند و از بدن دفع نمی شوند را مسمومیت دارویی می گوییم. مهم ترین نکته در این مورد سن فرد مصدوم و ابتلا به نوعی بیماری است و اینکه با توجه به نوع دارو چطور آن دارو از بدن دفع و مثلا دارو از طریق دستگاه گوارش یا کلیه از بدن خارج می شود. بنابراین باید توجه داشت که برای هر فردی چه دارویی تجویز می شود. برای مثال فردی که کلیه اش دچار مشکل است، نمی تواند داروهایی که از طریق کلیه دفع می شوند را مصرف کند و اگر از چنین داروهایی حتی در دوز پایین استفاده کند دچار مسمومیت می شود و این موضوع در مورد داروهایی که از طریق سیستم گوارش دفع می شوند هم صدق می کند.

نکاتی که در مسمومیت دارویی اهمیت دارند:

همان طور که گفتیم در مسمومیت دارویی تشخیص نوع داروی مصرفی بسیار مهم است. گاهی اوقات بعضی داروها عوارض و مسمومیت شان نسبت به مقدار دوز درمانی بسیار به هم نزدیک هستند، مثلا دارویی مثل دیگوکسین برای کسانی که به مشکلات قبلی دچارند و انقباض قلب شان به طور منظم انجام نمی شود، تجویز می شود اما نکته مهم این است که دوز درمانی به دوز مسمومیت خیلی نزدیک است و مصرف کمی بیش از حد آن موجب مسمومیت می شود. بنابراین به افرادی که نظیر این داروها را مصرف می کنند، می گوییم تا نصف قرص را میل کنند یا اگر قرص کامل را می خورند دو روز در هفته دارو را مصرف نکنند تا اثرات مسمومیت ایجاد نشود.

چطور دارودر بدن مسمومیت ایجاد می کند

بعضی از داروها در دوزهای تجمعی موجب بروز مسمومیت می شوند. مثلا قرص استامینوفن که بسیاری از افراد بدون توجه از آن استفاده می کنند، وقتی هر روز یک یا دو عدد قرص استامینوفن را می خورید به مرور زمان در بدن شما جمع و وقتی میزان آن در بدن افزایش پیدا کرد منجر به مسمومیت دارویی می شود. اما گروه دیگری از داروها به محض مصرف و ورود به بدن موجب بروز مسمومیت می شوند و اگر راه تزریق دارو براساس استاندارد گفته شده نباشد مثلا اگر دارویی باید به صورت عضلانی تزریق شود ولی داخل رگ تزریق گردد ممکن است بسیار خطرناک باشند و آسیب های جدی را وارد کند، چون میزان دارو از حد معمول بسیار بیشتر است و عوارض را به همراه خواهد داشت.

شایع ترین مسمومیت ها در ایران کدام موارد هستند؟

به طور کلی در ایران دو نوع مسمومیت دارویی شایع داریم. یکی از آنها مسمومیت های دارویی در کودکان است که معمولا اشتباهی مصرف می شوند مثل شربت ها و قرص ها که سهوا استفاده می شوند. نوع دیگر مسمومیت ها مصرف عمدی داروی بیش از حد است و معمولا داروهایی که در منزل نگهداری می شوند مثل قرص های آرام بخش و اعصاب که از جمله داروهای مصرفی در این دسته هستند. البته در برخی موارد شاهد این هستیم که فردی به دکتر مراجعه می کند و باید قرص را در هفته دو یا سه بار مصرف کند اما به طور اشتباهی روزی سه عدد می خورد و بعد از چند روز دچار مسمومیت می شود. عموما بیشترین نوع مسمومیت دارویی در بزرگسالان به وسیله مصرف بیش از حد یا غیرمجاز قرص ها صورت می گیرد.

مصرف چه داروهایی خطرات جدی برای انسان دارد؟

دسته ای از داروها هستند که مصرف کمی از آنها موجب آسیب های جدی و حتی مرگ می شود البته این داروها به ندرت توسط داروخانه ها تجویز می شوند یا طریقه مصرف آنها مثل روش های گوارشی نیست. مثلا قرص برنج که مورد مصرفی آن برای انسان به کار نمی رود و مصرف حتی نصف قرص هم منجر به مرگ انسان می شود. جدا از این مورد من پیشنهاد می کنم تا در خوردن داروهای سه حلقه ای ضدافسردگی نظیر ایمن پرامین بسیار دقت کنید. این قرص ها به طور معمول در همه خانه ها یافت می شود اما مساله مهم این است که بدن افراد مختلف در دوزهای متفاوت این داروها عکس العمل عجیبی نشان می دهند. بیمارانی داشتیم که با خوردن پنج عدد از این قرص ها دچار مسمومیت شده اند و عوارض خطرناکی را نیز در برداشته است و شاید شخص دیگری ۲۰ عدد از این قرص ها را مصرف کند اما اتفاقی برایش نیفتد. بنابراین در مورد خیلی از داروها نمی توانیم به طور دقیق بگوییم که مصرف چه میزان از آنها علایم مسمومیت را به همراه خواهد داشت. بنابراین عکس العمل بدن افراد به میزان مصرف داروها بسیار متفاوت است. معمولا داروهایی که مصرف بیش از حد آنها خطرناک است تنها در نسخه پزشک تجویز می شوند و حتما توصیه می شود که در جایی مناسب و دور از دسترس اطفال نگهداری شوند. کودکان وزن کمتری دارند و ممکن است با خوردن یک یا دو عد قرص سلامت شان به خطر بیفتد.

علایم مسمومیت دارویی چه مواردی هستند؟

گاهی اوقات دیده می شود که بسیاری از مردم به دلایل مختلف مثلا سردرد یا دندان درد به طور مکرر از قرص های مثل استامینوفن استفاده می کنند. باید بدانید که مصرف یک یا دو عدد از این قرص باعث ایجاد مسمومیت نمی شود ولی اثرات چنین دارویی در بدن به صورت تجمعی است یعنی با مصرف مداوم امثال چنین قرص هایی اثرات آن در بدن جمع می شود و بعد از گذشت مدتی علایم مسمومیت را ایجاد می کنند. تنفس های تند یا حالت تهوع، سردرد و سرگیجه همگی از نشانه های مسمومیت چنین داروهایی هستند. ولی مشکلی که در اینجا وجود دارد این است که هیچ کدام از داروها ویژگی اختصاصی ندارند که بتوان با توجه به آن نوع مسمومیت یا دارو را حدس زد. داروهایی مثل آتروپین و امثال آن موجب گشادی مردمک چشم می شوند، پس اگر داروی از این خانواده مصرف شود با معاینه چشم می توان فهمید که دارویی مصرفی از چه دسته ای بوده است ولی به غیر از این مورد نمی توان دارویی که موجب مسمومیت شده را حدس زده و در واقع داروهایی دیگر علایم مشخصی برای تشخیص ندارند. بنابراین روی این مساله تاکید می کنم که حتما داروها را با تجویز پزشک استفاده و دور از دسترس اطفال نگهداری کنید. یادتان باشد اگر دارویی را با تجویز پزشک برای درمان ناراحتی مصرف می کنید به هیچ عنوان در موارد دیگر برای رفع ناراحتی های دیگر مثل سردرد و غیره استفاه نکنید. عدم رعایت این موضوع نیز می تواند موجب بروز مسمومیت دارویی شود چون شرایط جسمانی شما ممکن است با گذشته متفاوت باشد، بنابراین از خوددرمانی به شدت پرهیز کنید تا دچار مسمومیت نشوید.

مصرف بیش از حد دارو به کدام یک از اعضای بدن آسیب می زند؟

داروها براساس اینکه مکانیسم اثرشان در جاهای مختلف بدن است، متفاوت هستند. مثلا داروی آسپرین در مسیری از بدن عمل می کند و باعث می شود تا مخاط معده کاهش پیدا کند و محافظ های معده را ضعیف می کند و در نتیجه موجب زخم های گوارش می شوند. بعضی از داروها بر کبد تاثیر می گذارند یعنی اگر فرد بیمار مبتلا به بیماری کبد باشد و این دسته داروها را مصرف کند، دچار مسمومیت شدید می شود. هر دارویی برای قسمت خاصی از بدن تجویز می شود و اگر داروی مصرفی کاربرد عمومی نداشته باشد می توان نوع دارو را فهمید. توجه داشته باشید بعضی داروها مثل آمپول کلسیم اگر وارد خارج از رگ شود موجب نکروز ناحیه یعنی از بین بردن سلول های آن منطقه از بدن می شود. بنابراین نوع روش مصرفی دارو نیز حایز اهمیت است و در تشخیص مسمومیت کمک می کند.

واکنش مناسب هنگام بروز مسمومیت دارویی چیست؟

اگر شخصی با هدف خودکشی بیش از حد دارو بخورد و دچار مسمومیت شود باید حتما او را نزد پزشک یا مرکز مسمومان ببرید. این مساله بسیار مهمی است چون شما نمی دانید که فرد چه مقدار دارو را مصرف کرده بنابراین برای جلوگیری از آسیب جدی فرد را سریعا به مرکز درمانی ببرید تا هر چه زودتر شست وشوی معده برای او انجام شود و درمان مناسب صورت بگیرد. حال اگر شخصی به طور اشتباهی دارویی مصرف کرده توصیه می کنیم اگر می دانید که چه نوع داروی استفاده کرده و هوشیار است، می توانید از مواردی که باعث استفراغ در انسان می شود استفاده کنید و اجازه ندهید تا داروها در بدن جذب شوند البته نوعی از این مواد مثل زغال فعال تنها در مراکز مسمومیت پیدا می شود.

زغال فعال برای افراد مسموم تجویز می شود و با ورود به معده افزایش حجم پیدا می کند و سپس موارد دارویی در روده به آن متصل می شوند و نمی گذارد تا دارو جذب معده شود. در ساعات و دقایق بعد از مصرف دارو کارهایی که موجب استفراغ و حالت تهوع می شوند، بهترین کار هستند چون قبل از اینکه قرص در بدن باز شود و اثر خود را وارد کند از طریق سیستم گوارش دفع می شود. البته بعضی از مواد مثل قرص دیازپام جذب بالایی دارند و سریعا جذب بدن می شوند یعنی به محض ورود قرص در بدن اثر می کند و شاید نتوانیم عکس العمل به موقع را انجام دهیم و تنها می توانیم جلو عوارض آن را بگیریم. بنابراین در چنین موارد مخصوصا اگر افراد مصدوم کودکان باشند بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا خودتان فرد را به مرکز مسمومیت برسانید.

در صورت بد حال بودن مریض تماس با اورژانس بسیار ضروری است چون ممکن است نیاز به مراقبت های دیگری باشد. اگر فرد مسموم حالت خواب آلودگی دارد یا مدت زیادی از مصرف دارویش گذاشته، شست وشوی معده و استفراغ فایده ای در این حالت ندارد، یعنی دارو وارد سیستم خون شده بنابراین فرد را سریعا به مرکز درمانی ببرید. چنین بیماری به دلیل اینکه هوشیار نیست و دچار منگی می شود ممکن است با بالا آوردن، محتویات معده وارد ریه اش شود و دچار خفگی گردد. پس در این موارد به هیچ وجه توصیه نمی کنیم که فرد مصدوم را وادار به استفراغ کنید چون منجر به انسداد ریه خواهد شد و خطر خفگی به دنبال خواهد داشت. در مورد شربت ها که نوع دیگر داروهای مصرفی هستند، باید بگوییم به دلیل مایع بودن، شربت با سرعت بیشتری در معده جذب می شود. در بعضی از خانواده ها افراد از نوع شربت خاصی برای مصرف دارویی استفاده می کنند که باید بسیار مراقب باشند تا از دسترس کودکان دور نگه دارند، چراکه برای آنها بسیار خطرناک است. معمولا مزه شربت های درمانی برای مواردی مثل سرماخوردگی طوری است که کودکان هم بتوانند بخورند ولی به طور کلی شرکت های دارویی زیاد مایل به خوشمزه کردن شربت ها نیستند به این دلیل که ممکن است توسط کودکان اشتباهی خورده شود و عواقب خطرناکی به همراه خواهد داشت. حتما شربت ها را در جایی دور از دسترس کودکان یا در یخچال نگهداری کنید تا کودکان به راحتی نتوانند آن را در اختیار داشته باشند. اگر قرار باشد کودک شما برای درمان ناراحتی از شربت استفاده کند، مصرف آن باید حتما تحت نظر پزشک صورت بگیرد و سر ساعت معین خورده شود.

چه نکاتی را باید در مصرف داروها رعایت کرد؟

به تاریخ مصرف داروها توجه کنید. اگر داروها را بعد از گذشت تاریخ مصرف استفاده کنید که آسیب جدی ای به بدن وارد می کنید. دارویی مثل تتروسایکلین که در بعضی کشورها شربت آن نیز تولید می شود، اگر بعد از تاریخ مصرف آن خورده شود، فوق العاده خطرناک است بنابراین اگر دکتر شربت یا قرص را برایتان تجویز کرد، بعد از گذراندن دوره درمانی اگر مقداری از آن باقی مانده، سعی کنید تا آن را دور بریزید و در خانه نگهداری نکنید. یادتان باشد که به هیچ عنوان نمی توانید شربتی را که چهار یا پنج ماه، در یخچال نگهداری شده مصرف کنید، در غیراین صورت ممکن است باعث بروز مسمومیت در میان یکی از افراد خانواده شود.

304

 
 دوشنبه ١ آبان ١٣٩٦- ١١:٠٤ / شماره خبر: ١١٤٩٥٦
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج