وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
صفحه اصلياخبار فرهنگ سلامتپيام هاي سلامتيفیلم و تیزربازی های سلامتنرم افزارهای سلامتجدیدترین مطالب سلامتباورهای غلطروزهای سلامتآموزش همگانی تغذیه
صفحه اول
تماس با ما
RSS
شنبه ١٦ فروردين ١٣٩٩  -  
 » 
عنوان ها
جدیدترین اخبار
جدیدترین مطالب
اخبار > مراقبتهای دوران بارداری
 


نسخه چاپي  ارسال به دوست
 
  مراقبتهای دوران بارداری


سالانه هزاران زن باردار بدون دریافت مراقبتهای پزشکی کافی نوزادان خود را به دنیا میآورند.نوزادانی که ازچنین مادرانی به دنیا میآیند سه برابر شانس وزن کم هنگام تولد و پنج برابر خطر بیشتری برای مرگ نسبت به دیگر نوزادان دارند. پنج اقدام اصلی برای داشتن یک بارداری بیخطر و یک کودک سالم بشرح ذیل میباشند:

١. مراجعه به یک پزشک از ابتدای بارداری

٢. ترک سیگار،الکل و داروها

٣. مصرف غذاهای سالم شامل میوهها، سبزیجات، شیر کم چرب، تخممرغ، پنیر و حبوبات

۴. مراقبت خوب از سلامتی و انجام ورزش مناسب

۵. کنترل وضعیت سلامت نوزاد توسط پزشک بعد از تولد

*مراقبتهای دوران بارداری یعنی چه؟

مراقبتهای دوران بارداری عبارت است از مجموعه اقدامات و خدماتی که به مادر باردار و کودکش ارائه میشود.اهمیت این مراقبتها از آن جهت است که عادات و رفتارهایی که در یک فرد بالغ بیخطر هستند ممکن است برای مادر باردار و کودک او خطر ساز باشند.به یاد داشته باشید که سلامت کودک قبل از تولدش آغازمیشود. به کمک مراقبتهای دوران بارداری خطراتی که سلامت کودک را تهدید میکند کاهش مييابد.زن باردار بايد در طول بارداري به طور مرتب و در زمانهاي معين مراقبت شود. اين مراقبتها شامل موارد زير است:

الف- تحت نظر قرار گرفتن

معاينات ادواری :

پزشك يا ماما از وي در مورد سوابق بارداري و زايمان قبلي، سابقه يا ابتلا به بيماري، مصرف دارو، وضعيت فعلي بارداري سوال و اعضاي مختلف بدن را معاينه ميكند. از ابتداي بارداري تا 28 هفتگي هر ماه يك بار، از 28 تا 36 هفتگي 2 بار در ماه و از 36 هفتگي تا زمان وضع حمل هر هفته بايد مورد معاينه قرار گيرند. در هر مراقبت وضعيت سلامت وي بررسي ميشود. وزن، فشارخون، درجه حرارت، نبض، تنفس و ارتفاع رحم اندازهگيري و صداي قلب جنين شنيده ميشود.

آزمايشهاي معمول بارداري:

در نيمه اول و دوم بارداري، با انجام آزمايش خون و ادرار از نظر وجود بيماريهايي مانند كم خوني، عفونت، بيماري كليوي و بيماري قند (ديابت) بررسي ميشود. همچنين گروه خوني و ارهاش تعيين ميگردد كه در صورت منفي بودن ارهاش، ارهاش همسر و ساير آزمايشهاي مربوطه درخواست ميگردد. آزمايشهاي لازم جهت تشخيص ديابت بارداري و تشخيص ناسازگاري خونی( Rh )در 28- 24 هفته حاملگي صورت ميگيرد. همچنين امروزه غربالگري اختلالات كروموزومي جهت تشخيص برخي بيماريهاي ژنتيكي در سه ماهه اول و دوم از طريق آزمايش خون براي برخي زنان باردار انجام ميگيرد كه حتي تا 97% موارد ميتوان اين بيماريها را در دوران جنيني تشخيص داد.

سونوگرافي:

سونوگرافي ابزاري براي بررسي وضعيت جنين است كه به طور معمول در دو نوبت، نيمه اول و دوم بارداري انجام ميشود. دفعات بيشتر سونوگرافي براساس نظر پزشك يا ماما و وضعيت خاص است.

ايمن سازي:

در بارداري ميبايست خانم باردار برعليه كزاز و ديفتري ايمن باشد. بنابراين در صورتي كه پيش از بارداري، كامل واكسينه نشده لازم است جهت تكميل آن با پزشك يا ماما مشورت نمايد. قبل از بارداري بايد برعليه سرخجه واكسينه شوند زيرا اين واكسن ميتواند براي جنين خطرناك باشد. تلقيح واكسن مننژيت در بارداري در صورت الزام منعي ندارد و همچنين در صورتي كه سه ماهه دوم و سوم بارداري خانم مقارن با فصل شيوع آنفلوآنزا است، تلقيح واكسن توصيه ميشود.

ب- تغذيه :

علت توجه به تغذيه در بارداري، سلامت مادر و تأمين مواد غذايي مورد نياز براي رشد و نمو جنين ميباشد. جنين از طريق بند ناف و جفت مواد غذايي مورد نياز خود را از خون مادر ميگيرد. در بارداري، ميزان نياز روزانه به كربوهيدرات، ويتامينها، پروتئين، چربي و مواد معدني افزايش مييابد. آشنايي با گروههاي غذايي به وي كمك ميكند تا بتواند با توجه به توان مالي، مواد غذايي مورد نياز روزانه خود را انتخاب كند.

آنچه كه در تغذيه زن باردار اهميت دارد، رعايت تنوع و تعادل و مقدار در برنامه غذايي روزانه و در عين حال جلوگيري از دريافت بيش از اندازه كالري ميباشد. براي داشتن رژيم غذايي متعادل و متنوع، لازم است روزانه از چهار گروه اصلي غذايي استفاده شود:

1- گروه نان و غلات

اين گروه شامل انواع نان، برنج، ماكاروني، رشته، گندم، جو، ذرت ميباشد. مقدار توصيه شده 7 تا 11 سهم در روز است به طور مثال هر يك سهم معادل يكي از اين مقادير است: يك برش از نان سنگك يا تافتون يا بربري به اندازه يك كف دست (تكه نان در ابعاد 10 × 10 سانتيمتر مربع يا حدود 30 گرم) يا 4 برش نان لواش يا يك ليوان غلات پخته يا نصف ليوان غلات خام.

چند نكته:

E توصيه ميشود از نانهاي سبوس دار مانند سنگك و بربري استفاده شود؛

E بهتر است برنج به صورت كته مصرف شود؛

E بهتر است مواد غذايي اين گروه با حبوبات (عدس پلو، نخودپلو، لوبيا پلو، عدسي با نان و ....) مصرف شود.

2- گروه ميوه و سبزي

الف) مقدار توصيه شده ميوه در روز 3 تا 4 سهم ميباشد كه هريك سهم به طور مثال معادل يكي از اين مقادير است: يك عدد سيب، يك عدد پرتقال يا موز متوسط، نصف ليوان كمپوت يا ميوه پخته، 3 عدد زردآلو، نصف ليوان حبه انگور، يك چهارم طالبي متوسط، نصف ليوان آب ميوه، يك سوم ليوان آب ليمو ترش، 2 قاشق غذاخوري ميوه خشك يا برگه.

چند نكته:

E از ميوههاي تازه و متنوع در ميان وعده استفاده شود؛

E به جاي نوشابههاي گازدار، آب ميوه تازه مصرف شود؛

E بهتر است هنگام صرف صبحانه، ميوه ميل شود.

ب) مقدار توصيه شده از انواع سبزي شامل سبزيهاي برگي، هويج، گوجه فرنگي، كدو، سيبزميني و ... به طور متوسط 4 تا 5 سهم در روز است كه هريك سهم به طور مثال معادل: يك ليوان سبزي خام برگدار، سالاد سبزيجات و يا نصف ليوان سبزي پخته است.

چند نكته:

E از سبزيهاي با برگ سبز تيره استفاده شود؛

E سبزيها با دقت شسته و ضدعفوني شود؛

E براي حفظ ارزش غذايي، سبزيها تازه مصرف شده و پس از خرد كردن بلافاصله پخته و ترجيحاً بخارپز شود؛

E سبزيها را با آب كم پخته و از آب آن نيز استفاده شود؛

E هنگام پختن سبزيها، در ظرف بسته باشد؛

E از قراردادن سبزيها در معرض هوا يا نور خورشيد و پختن به مدت طولاني خودداري شود.

3- گروه گوشت، تخممرغ، حبوبات و مغزها

اين گروه شامل انواع گوشتهاي سفيد و قرم، ماهي، دل و جگر، تخم مرغ، حبوبات (عدس، نخود، لوبيا...) و مغزها مثل پسته، گردو، بادام است. مقدار توصيه شده حدوداً 3 سهم در روز است كه هريك سهم به طور مثال ميتواند يكي از اين مقادير باشد: 60 گرم گوشت قرمز يا ماهي يا مرغ، نصف ليوان حبوبات خام يا يك ليوان حبوبات پخته،؛ يك عدد تخم مرغ يا نصف ليوان از مغزها.

چند نكته:

E مرغ، جوجه پخته يا آب پز همراه با برنج و سبزيجات ميل شود؛

E تخم مرغ را ترجيحاً آب پز و سفت كرده و از مصرف زرده آن به صورت خام يا نيم پز خودداري شود؛

E بيش از دو وعده ماهي در هفته (300 گرم) به علت وجود جيوه توصيه نميشود؛

E خوردن ماهيهايي كه جيوه بالا دارند نيز توصيه نميشود (كوسه ماهي)؛

E در پختن انواع گوشت دقت نموده كه كاملاً مغز پخت شود؛ ژ

E براي پيشگيري از نفخ بهتر است حبوبات 8 -6 ساعت قبل از مصرف در آب خيس و سپس طبخ شود؛

E از انواع مغزها ترجيحاً به صورت خام (نمك كمتري دارد) و به صورت ميان وعده استفاده شود.

4- گروه شير و لبنيات

اين گروه شامل شير، ماست، پنير، بستني، دوغ و كشك است. مصرف حداقل 3 تا 4 سهم در روز توصيه ميشود. هريك سهم معادل يكي از اين مقادير است: يك ليوان شير، يك ليوان ماست، 45 تا 60 گرم پنير كم چرب (به اندازه دو قوطي كبريت)، يك ليوان كشك و يا 5/1 ليوان بستني.

چند نكته:

E لبنيات پاستوريزه مصرف شود؛ قبل از مصرف كشك، حداقل 5 تا 10 دقيقه بايستي آن را جوشاند؛

E اگر مصرف شير ايجاد نفخ و يا مشكلات گوارشي ميكند، بهتر است معادل آن از پنير يا ماست استفاده شود؛

E بهتر است از شير، پنير و ماست كم چرب استفاده شود.

5- گروه متفرقه (روغن، شيريني، نوشيدنيها)

به غير از چهار گروه اصلي، يك گروه متفرقه نيز وجود دارد كه شامل انواع شيريني، روغن، كره، خامه، شكر، نمك، شكلات، چاشنيها و نوشيدنيها است. به طور كلي مصرف اين مواد در حداقل مقدار توصيه ميشود.

چند توصيه براي تهيه صحيح غذا:

E آشپزخانه تميز و خشك نگهداري شود؛

E قبل از تهيه غذا، دستها به دقت شسته شود؛

E حتيالمقدور غذاي تازه مصرف شود؛

E غذاي فريزري را قبل از مصرف، از حالت يخزده خارج كرده و سپس مصرف شود؛

E از غذاهايي كه تاريخ مصرف آنها گذشته است، استفاده نشود؛

E از مصرف غذاهاي حاوي مواد نگهدارنده يا افزودنيهاي شيميايي مانند كنسرو ماهي، سوسيس و كالباس پرهيز شود.

اصلاح عادات و رفتارهاي غذايي

براي كنترل از اشتها و پيشگيري از پرخوري نكات زير رعايت شود:

E غذا در حالت نشسته و در يك مكان خاص خورده شود؛

E نيم ساعت قبل از صرف ناهار يا شام، يك ليوان آب نوشيده شود؛

E قبل از صرف غذا، سالاد ميل شود؛

E سعي شود وعدههاي اصلي غذا (صبحانه، ناهار، شام) حذف نگردد؛

E در هنگام صرف غذا تنها از يك نوع غذا ميل شود؛

E از ميوهها و سبزيهاي تازه به عنوان ميان وعده استفاده شود؛

E غذا در ظرف كوچك كشيده شود؛

E از مواد غذايي در جايي نگهداري شود تا در معرض ديد نباشند؛

E غذا آهسته و در آرامش خورده شود.

مصرف مكملها

اجراي يك برنامه غذايي متعادل و متنوع با استفاده از گروههاي مختلف غذايي ميتواند تمام نيازهاي تغذيهاي زن باردار و جنين وي را تامين نمايد به جز نياز به اسيد فوليك و آهن كه بايد از طريق دريافت مكملهاي غذايي جبران شود. مصرف اسيدفوليك از يك ماه پيش از بارداري، در پيشگيري از نقص مادرزادي لوله عصبي جنين، نقش دارد. اين مقدار اسيدفوليك تا سه ماه پس از زايمان توصيه ميشود. گوشت، ماهي، جگر، حبوبات، سبزيهاي برگ تيره مانند اسفناج و ميوههايي مانند پرتقال حاوي اسيدفوليك است.

آهن نيز در پيشگيري از كم خوني زن باردار نقش دارد و مصرف روزانه يك قرص (60 ميليگرم) از شروع هفته 16 بارداري تا 3 ماه پس از زايمان توصيه ميشود. منابع غذايي حاوي آهن شامل: گوشت، مرغ، جگر، حبوبات، سبزيهاي سبز تيره مانند جعفري و اسفناج، انواع مغزها مانند گردو و بادام، انواع خشكبار مانند برگه، توت خشك، كشمش و خرما ميباشد.

توصيه:

E بهتر است به همراه غذا و بعد از آن ،سبزي تازه، سالاد و ميوه ميل شود. اين مواد حاوي ويتامين ث هستند و جذب آهن را افزايش ميدهند؛

E از مصرف چاي، قهوه و دمكردههاي گياهي يك ساعت قبل از غذا و دوساعت پس از غذا پرهيز شود زيرا جذب آهن را كاهش ميدهد؛

E براي كاهش اختلالات گوارشي و جذب بهتر، قرص آهن پس از غذا و يا قبل از خواب مصرف شود؛

E اختلالات گوارشي ناشي از مصرف قرص آهن مانند درد معده، تهوع، اسهال يا يبوست معمولاً موقتي است و نبايد مصرف قرص به اين دلايل قطع شود.

ت- خود مراقبتي در زمینه بهداشت فردي

رعايت بهداشت از مهمترين كارهايي است كه بايد در اين دوران انجام شود. مطالب زيل شما را با اين مراقبتها آشنا ميكند:

پوشيدن لباس:

بهتر است در بارداري، لباس راحت و گشاد پوشيده شود. به علت افزايش حجم و دردناك شدن پستانها از سينهبندهاي مناسب استفاده شود. پوشيدن كفش پاشنه بلند (بيش از 5 سانتيمتر) يا كاملاً تخت به دليل افزايش انحناي كمر و برهم زدن تعادل بدن و همچنين پوشيدن شلوار و جوراب تنگ توصيه نميشود.

مراقبت از دندان:

در بارداري زن تمايل بيشتري به خوردن مواد غذايي شيرين يا ترش دارد و به دليل كم حوصلگي و خستگي وقت كمتري براي مراقبت از دندان صرف ميكند، بنابراين احتمال پوسيدگي دندان و بيماري لثه بيشتر ميشود. انجام درمانهاي دهان و دندان در بارداري منعي ندارد ولي بهترين زمان سه ماه دوم بارداري است.

توصيه:

E از خميردندان حاوي فلورايد استفاده شود؛

E براي تميز كردن دندانها علاوه بر مسواك، از نخ دندان استفاده شود؛

E بهتر است به جاي مواد قندي، ميوه و سبزيهاي تازه مصرف شود؛

E پس از خوردن غذا و مايعات گرم، از خوردن و نوشيدن غذا و مايعات سرد و پس از خوردن غذا و مايعات سرد، از خوردن و نوشيدن غذا و مايعات گرم خودداري شود؛

E اگر خونريزي از لثه وجود دارد، بهتر است پس از مسواك زدن دهان با آب نمك شسته و در صورت تداوم خونريزي به دندان پزشك مراجعه شود.

كارو فعالیت غیر حرفه ای :

اگر زن باردار شاغل است و در بارداري خود عارضه ندارد، ميتواند تا شروع دردهاي زايماني به كار خود ادامه دهد. بهتر است از انجام كارهاي سنگين كه موجب افزايش ضربان قلب و عرق كردن زياد ميشود، پرهيز كرده و به حد كافي استراحت نمايد.

مسافرت:

مسافرت براي زن باردار سالم، منعي ندارد ولي اگر بخواهد در هفتههاي آخر بارداري سفر كند، بايد حتماً با پزشك يا ماماي خود مشورت نمايد.

در طول سفرهاي زميني، بايد حداقل هر 2 ساعت يك بار كمي راه برود. بستن كمربند ايمني را فراموش نكند. براي استفاده از كمربند ايمني قسمت شانهاي كمربند بايد از بين دو سينه و قسمت محيطي آن از زير شكم و روي رانها رد شود. علت خطر مسافرت به خصوص سفرهاي هوايي، در دسترس نبودن امكانات كافي و مناسب براي زن باردار است.

استراحت:

بهتر است يك برنامه مشخص براي استراحت خصوصاً در اواخر بارداري وجود داشته باشد. بهترين وضعيت براي استراحت، خوابيدن به پهلو است. اين امر سبب خونرساني و اكسيژن رساني بهتر به جنين ميشود. تغيير وضعيت از يك پهلو به پهلوي ديگر و يا بلند شدن بايد به آرامي صورت گيرد. در هفتههاي آخر بارداري از انجام فعاليتهاي سنگين خانه (مانند خانه تكاني) اجتناب شود.

ورزش:

زناني كه قبل از بارداري به طور مرتب ورزش ميكردند بايد دفعات آن را كاهش دهند، ولي كساني كه سابقه نداشتهاند، نبايد در بارداري ورزش كردن را به صورت حرفهاي شروع كنند.

ورزشهايي مانند تنيس، اسكي، كوه نوردي، شيرجه و ورزشهاي رزمي در بارداري توصيه نميشود. پيادهروي، شنا، دوچرخه سواري و تمرينهاي كششي در بارداري مناسب است. در صورتي كه به دلايل پزشكي به استراحت بيشتر نياز است، در مورد نوع و دفعات تمرينها با پزشك يا ماما مشورت شود.

اعتياد:

بهترين توصيه اين است كه از كشيدن سيگار و ساير دخانيات و مصرف الكل جداً خودداري شود. سيگار و دخانيات موجب زايمان زودرس و كم وزني نوزاد و حتي مرگ وي ميشود. همچنين مصرف الكل باعث تاخير رشد، ناهنجاريهاي صورت و اختلال عصبي در جنين ميشود.

ترك اعتياد در بارداري توصيه نميشود ولي زن باردار بايد زير نظر پزشك متخصص مراقبت شود.

مصرف دارو:

بدون مشورت با پزشک خود هیچ دارویی مصرف نکنید. در مورد ویتامینها هم مراقب باشید . تنها ویتامینهایی مصرف کنید که پزشکتان تجویز کرده است.اگر چه شما نیاز به مصرف بیشتر آهن ، کلسیم و اسید فولیک دارید اما میزان و زمان استفاده از آنها باید تحت نظر پزشک باشد. اكثر داروهايي كه زن باردار مصرف ميكند از طريق جفت به جنين ميرسد. از مصرف خودسرانه دارو خودداري شود. اگر قبل از بارداري به علت بيماري دارو مصرف ميشده و يا در اوايل بارداري خانم باردار مجبور به استفاده از دارو است، بايد پزشك يا ماما را از مصرف داروي خود مطلع كند.

E در صورت بيماري و مراجع به پزشك، حتماً پزشك را از بارداري خود مطلع نماييد.

E با توجه به اينكه اشعه راديولوژي براي سلامت جنين خطرناك است، لازم است خانم بارداري خود را به پزشك اطلاع دهد.

E لازم است خانم باردار قبل از ملاقات با افرادي كه شيمي درماني ميشوند و يا دچار بيماري عفوني (مانند آبله مرغان و ...) هستند با پزشك يا ماما مشورت نمايند.

علائم خطردر طي بارداري

معمولاً بارداري به سلامت خاتمه مييابد، اما گاهي ممكن است بياعتنايي و غفلت نسبت به ان سلامت زن باردار و جنين را به خطر اندازد انجام به موقع مراقبتها موجب تشخيص زودهنگام عوارض ناشي از بارداري و در نتيجه درمان به موقع آن ميشود. با مشاهده هريك از علائم زير فوراً با پزشك يا ماما تماس گرفته و يا به بيمارستان يا واحد بهداشتي درماني مراجعه شود:

لكه بيني يا خونريزي ،كاهش يا نداشتن حركت جنين ،آبريزش يا خيس شدن ناگهاني ،سردرد و تاري ديد ،تب و لرز،درد شكم و پهلوها و يا درد سر دل،سوزش يا درد هنگام ادرار كردن ،تنگي نفس و تپش قلب، ورم دستها و صورت و يا تمام بدن،استفراغ شديد و مداوم يا خوني ،درد و ورم يك طرفه ساق و ران ،عفونت، آبسه و درد شديد دندان ،افزايش وزن ناگهاني (1 كيلوگرم يا بيشتر در هفته)

بهداشت روان

پدر و مادر شدن از مراحل مهم زندگي است. در دوران بارداري، خلق و خو، روحيات، روابط خانوادگي و مسئوليتهاي پدر و مادر تغيير ميكند و نحوه سازگاري آنها متفاوت است. زماني كه نوزاد متولد ميشود احساس واقعي پدر و مادر شدن بوجود ميآيد.

 
 دوشنبه ٧ دی ١٣٩٣- ٠٨:٥٤ / شماره خبر: ١٠٦٨٦٣
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج