وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
صفحه اصلياخبار فرهنگ سلامتپيام هاي سلامتيفیلم و تیزربازی های سلامتنرم افزارهای سلامتجدیدترین مطالب سلامتباورهای غلطروزهای سلامتآموزش همگانی تغذیه
صفحه اول
تماس با ما
RSS
شنبه ٠٣ اسفند ١٣٩٨  -  
 » 
عنوان ها
جدیدترین اخبار
جدیدترین مطالب
اخبار > مسمومیت با سرب و راههای پیشگیری از آن
 


نسخه چاپي  ارسال به دوست
 
  مسمومیت با سرب و راههای پیشگیری از آن

سرب فلزی سمی است که مصرف وسیع آن از سال­ها قبل منجر به آلودگی محیط و مشکلات سلامتی در کل جهان شده است.

مقدار کمی سرب به بدن همه افراد وارد می شود که معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند اما مقدار زیاد سرب در بدن می تواند پیامدهای ناگواری به دنبال داشته باشد. در این شرایط تقریباً همه اعضای بدن ، به ویژه کلیه ها، قلب و عروق و دستگاه عصبی مرکزی درگیر می شوند. سرب می تواند باعث اختلالات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و رفتاری در انسان و حیوانات گردد. کودکان نسبت به صدمات ناشی از سمیت عصبی مسمومیت با سرب بسیار حساس هستند و گاهی اوقات صدمات عصبی ناشی ازسرب در کودکان برگشت ناپذیر است. متاسفانه مواجهه با سرب اجتناب ناپذیر است و تماس با سرب تقریباً عامل 0.6% از بیماری هایی است که در کل جهان و خصوصاً در کشورهای درحال توسعه گزارش می شود. هر سال تماس با سرب در کودکان منجر به افزایش تقریبی 600000 مورد ناتوانی مغزی جدید در جهان می گردد. زیرا استفاده از این فلز در زندگی روزمره انسان از محل کار تا خانه وجود دارد و همچنین سرب در محیط تجمع می یابد. بر اساس اطلاعات آماری میلیون ها تن از سرب در هر سال تولید می شود و سرب چهارمین عنصر مورد استفاده در جهان می باشد.

مکانیسم عمل

سرب مي تواند از طریق جانشين شدن به جای کلسیم در فرايندهای وابسته به کلسیم از جمله يادگيري، حافظه، رشد و تمايز سلول هاي عصبي و عملکرد حرکتي اختلال ایجاد کند. سرب همچنین در ایجاد اختلالات یادگیری، هوش و حافظه، پیش فعالی،شناختی، مشکلات رفتاري، عاطفي، مهارت هاي حرکتي دوران کودکي، مهارت هاي خواندن و رياضي و پرخاشگری نقش دارد. از طرف دیگر سرب می تواند سطوح داخل سلولی کلسیم در مویرگ مغزی، نرون ها، هپاتوسیت ها و سرخرگ ها را افزایش داده و باعث انقباض ماهیچه های صاف و ایجاد فشار خون بالا باشد.

تنفس به عنوان عامل اصلي دفع سرب آلي مي باشد. سرب اغلب درگلبولهاي قرمز (99%)يافت مي شود . به همین علت كبد، ريه، طحال و كليه داراي غلظت بالايي از این عنصر هستند. توزيع مجدد آن منجر به غلظت بالاي سرب استخوان مي گردد. سرب به طور معمول در استخوان توزيع نمي شود بلكه در شرايط كلسيفيكاسيون در زمان مواجهه دراين نواحي تجمع مي يابد . سرب معدني متابوليزه نمي شود.

موارد استفاده از سرب و ترکیبات آن

مهم­ترین موارد استفاده از سرب و ترکیبات آن عبارت است از: لوله و مخازن آب قدیمی، پوشش سقف منازل قدیمی، ساخت حلبی، مفتول، کابل برق رسانی، صنایع اسلحه سازی، شیشه سازی، پلاستیک سازی، باتری سازی (باتری های اسیدی)، لاستیک سازی، آلیاژهای فلزی، صنایع رنگ سازی (خصوصاً رنگ­های مورد مصرف در لوله های صنعتی)، کبریت سازی، صنایع شیمیایی، اتاقک سربی، ساخت آفت کش ها، سوخت اتومبیل (بنزین سرب دار) و حروف چاپ.

منابع سرب و آلودگی ناشی از آن یا از طریق منابع طبیعی مانند سنگ­ها، خاک سرب دار یا آلوده شده با سرب، آب آلوده، هوا و ذرات غبار دارای سرب و گیاهانی که در خاک­های آلوده رشد می کنند می باشد و یا منابع غیر طبیعی مانند دودکش ها، فاضلاب کارخانجات صنعتی (اسلحه سازی، شیشه سازی، پلاستیک سازی، باتری سازی، لاستیک سازی، رنگ سازی، کبریت سازی، تولید آفت کش ها) می باشد.

راه­های کاهش مسمومیت با سرب

کاهش استعمال سرب در بنزین مصرفی (تولید بنزین بدون سرب)

تولید و مصرف رنگ­های ساختمانی فاقد سرب (رنگ­های با پایه آبی)

عدم استفاده از لوله های سربی در لوله های آبی

اطلاع رسانی و ارائه آموزش عمومی درخصوص اهمیت و نحوه انهدام یا بازیافت باتری های سربی (اسیدی) و رایانه های مستعمل

سنجش میزان سرب موجود در خون کودکان وزنانی که در سنین باروری می باشند و کارگران صنایع.

در سال­های اخیر موارد متعددی از مرگ معتادانی که از تریاک تقلیب شده با سرب استفاده نموده اند به دلیل مسمومیت با سرب مشاهده شده است.

از سوختن هر لیتر بنزین سرب دار، 0.32 گرم سرب وارد هوا می شود که 10% آن روی سطح خیابان­ها ریخته می شود و به طور متوسط یک اتومبیل در حدود 1 کیلوگرم در سال از خود سرب خارج می کند.

به رغم بدون سرب شدن برخی بنزین مصرفی کشور از بیش از ده سال گذشته، به دلیل ماندگاری سرب در طبیعت، غبارات و خاک اطراف جاده ها هنوز هم منجر به آلودگی با سرب می گردد.

منابع شغلی سرب در محیط کار از طریق تنفس

منابع شغلی سرب در محیط کار از طریق تنفس عبارت است از:

عدم رعایت بهداشت صحیح با خوردن و آشامیدن، دخانیات، کار در باطری­سازی، جوشکاری، لحیم کاری، تراشکاری، لوله بری، ریخته گری، کوزه گری، رنگ سازی، نقاشی، جواهر سازی، صنایع نظامی، چاپخانه، پمپ بنزین، استنشاق ذرات غبار رها شده از لباس کار.

منابع غیر شغلی سرب

منابع غیر شغلی سرب عبارت است از: استفاده از ظروف سربی، داروهای گیاهی حاوی سرب، مواد آرایشی حاوی سرب(خصوصاً رژ لب)، استفاده از ظروف کریستال و سرامیک رنگی حاوی سرب در مصارف روزمره خانگی، آلودگی آب و خاک و گیاهان در مناطقی مانند معادن سرب و کوره های ذوب فلزات، استعمال سیگار.

نحوه آلوده شدن کودکان با سرب

نحوه آلوده شدن کودکان با سرب از طریق:

انتقال سرب از طریق شیر مادر، آب و هوا و خاک آلوده به سرب، به دهان بردن رشته های پلاستیکی، اسباب بازی های رنگ شده با رنگ­های حاوی سرب، جویدن لبه گهواره رنگ شده می باشد.

نحوه تشخیص مسمومیت با سرب چگونه ممکن است؟

آزموهای تشخیصی ممکن است شامل آزمایش های خون و ادرار برای اندازه گیری سطح سرب ، عکس استخوان ها و شکم برای دیدن رسوبات احتمالی سرب در این نواحی باشد.لازم به ذکر است جهت سنجش تماس از سنجش محیطی و سنجش بیولوژیک استفاده می شود

به منظور سنجش سرب در خون افراد شاغل در صنعت که با سرب تماس دارند، آزمایش خون باید به طور مرتب انجام شود..

علایم مسمومیت حاد با سرب

علایم مسمومیت حاد با سرب شامل بی اشتهایی، تحریک پذیری، استفراغ، آنسفالوپاتی حاد و اختلال حرکتی، استفراغ مقاوم، تشنج و اغما می باشد.

در مسمومیت با سرب، پیدایش لکه های آبی خاکستری (حاشیه بورتن) در کنار لثه ها، ناشی از رسوب سولفور سرب می باشد.

دل درد و قولنج شدید شکمی، یبوست، درد مفاصل زانوها، مچ و آرنج، کمر، شانه، سردرد، خستگی، بی قراری و بی اشتهایی از علایم مسمومیت با سرب می باشد.

علایم مسمومیت مزمن با سرب

علایم مسمومیت مزمن با سرب، تورم لثه با خطوط آبی روی لثه ها، احساس طعم فلزی در دهان، ترومبوز عروق مغزی و آنسفالوپاتی ناشی از آن، کاهش قدرت یادگیری و حافظه، هوش پایین، اختلالات رفتاری، لرزش، قولنج روده ای، درد عضلانی، افزایش فشار خون، کم خونی، کاهش تعداد اسپرم و ناباروری می باشد.

در منازل قدیمی که چهل سال و یا بیشتر از ساختمان آن می گذرد، رنگ­های استفاده شده و پوسته شده در دیوارها، سقف و چارچوب­ها و گاهی لوله های آب از جنس سرب اصلی ترین منبع مسمومیت با سرب می باشد.

در صورت قدیمی بودن لوله های آب منزل (لوله های سربی) بهتر است قبل از استفاده از آب در صبح، اجازه دهیم مقادیری از آب داخل لوله قبل از استفاده دور ریخته شود.

به رغم بدون سرب بودن بنزین مصرفی در اغلب کشورها، بعد از سال­های متمادی، خاک و غبارات حاوی سرب می تواند در کودکان ایجاد مسمومیت نماید.

کودکان به دلیل روند رشدشان اغلب دست و اجسام اطراف خود را به دهان می برند. این کار سبب ورود مقادیری از سرب محیط به بدنشان می شود.

کودکان 4 تا 5 برابر بیشتر از بزرگسالان، سرب محیط را جذب می کنند.

کودکان زیر 5 سال و زنان باردار دو گروه اصلی در معرض خطر در اثر تماس با سرب هستند.

به پنج دلیل عوارض تماس با سرب در کودکان بیش از بزرگسالان است:

1- میزان دریافت سرب بر حسب واحد وزن بدن در کودکان بیشتر است.

2- گردوغبار بیشتری توسط کودکان بلعیده می شود.

3- میزان جذب سرب از دستگاه گوارش کودکان بیشتر است.

4- سد خونی- مغزی کودکان هنوز تکامل پیدا نکرده است.

5- اثرات سرب بر سیستم عصبی در کودکان با مقادیر کمتری نسبت به بزرگسالان بروز می نماید.

اصلی ترین عوارض سرب در تکامل سیستم عصبی کودکان و بهره هوشی کودک بروز می نماید.

میزان حداقل 5 میکروگرم سرب در هر دسی لیتر خون کودکان سبب اثرات سوء بر بهره هوشی خواهد شد و این اثرات با افزایش تماس با سرب و افزایش غلظت خونی سرب، افزایش خواهد یافت.

تماس با سرب در کودکان می تواند منجر به اختلال تمرکز و پرخاشگری شود.

تماس با مقادیر بالای سرب در زنان باردار می تواند منجر به سقط جنین، مرده زایی، زایمان زودرس و تولد نوزاد کم وزن و حتی ناقص شود.

ناباروری ناشی از سرب در مردان به دلیل کاهش تعداد اسپرم بروز می نماید.

درمان :

درمان اصلی در این افراد استفاده ازعوامل شلاته كننده دي مركاپرول ( dimerceprol) وCaNa2-EDTA جهت كاهش سرب بالاي جذب شده بدن می باشد.پني سيلامين(penicillamine) هم به عنوان شلاته كننده دهاني استفاده مي شود، گرچه تاثیرآن مثلEDTA نیست. در بيماران با اختلالات کلیوی، چون دفع عمدتاً به جاي ادرار در صفرا است، دي مركاپرول توصيه مي شود. EDTA سرب را از استخوان ها به بافت نرم حرکت می دهد و مي تواند سميت حاد را شديدتر كند در صورتی که همراه دي مركاپرول داده نشود. دردرمان بچه ها با سرب خون بيشتر از45g/dl (succimer) DMSA تنها عامل شلاته كننده دهاني توصيه شده و موردتاييدFDA می باشد.

راه­های حذف سرب از محیط زیست

راه­های حذف سرب از محیط زیست عبارت است از:

حذف سرب از بنزین

حذف سرب از رنگ­های با مصارف خانگی و مصرف رنگ­های محلول در آب

حذف استفاده از سرب در آلیاژهای فلزی که در بسته بندی صنایع غذایی استفاده می شود

حذف سرب از منازل مدارس و اسباب بازی و گهواره کودکان

حذف سرب از لعاب ظروف سفالی و سرامیکی مورد استفاده در صرف غذا و آشامیدنی

شناسایی و حذف سرب از مواد آرایشی و طب سنتی

استفاده از جارو برقی مجهز به فیلترهای قوی.

راه­های پیشگیری تماس با سرب

از راه­های پیشگیری تماس با سرب:

عدم تماس با ضایعات و نخاله های حاوی سرب ناشی از وسایل الکترونیکی و باتری های سربی و کامپیوتر، خصوصاً در کودکان می باشد.

باید مطمئن شد که ضایعات و نخاله های حاوی سرب حتماً توسط مراجع معتبر منهدم شود.

اطلاع رسانی به افراد جامعه تا از خطرات این فلز سمی آگاه شوند.


303 /306

- سازمان غذا ودارو

- کنوانسیون روتردام، بازل و ایمنی مواد شیمیایی

 
 دوشنبه ١٤ ارديبهشت ١٣٩٤- ١٢:٣٠ / شماره خبر: ١١٦١٥٥
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج