وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
صفحه اصلياخبار فرهنگ سلامتپيام هاي سلامتيفیلم و تیزربازی های سلامتنرم افزارهای سلامتجدیدترین مطالب سلامتباورهای غلطروزهای سلامتآموزش همگانی تغذیه
صفحه اول
تماس با ما
RSS
يکشنبه ٠٤ اسفند ١٣٩٨  -  
 » 
عنوان ها
جدیدترین اخبار
جدیدترین مطالب
اخبار > خطرات ناشی از ارتعاش و کنترل آن در محیط کار
 


نسخه چاپي  ارسال به دوست
 
  خطرات ناشی از ارتعاش و کنترل آن در محیط کار

مقدمه
به طور كلی تمام وسایل ماشینی كه در صنعت، كشاورزی و حمل و نقل به كار می‌روند انسان را در معرض ارتعاش قرار می دهند، ارتعاشات ایجاد شده می‌توانند مختل آسایش و راحتی و موجب تقلیل كار موثر شوند و روی سلامتی و ایمنی افراد اثر بگذارند. و همچنین از عوامل مشتركی كه در صنعت تولید سروصدا می‌كنند همین ماشین‌های مرتعش می‌باشند.

ارتعاش یك حركت نوسانی حول نقطه تعادل است. نظریه ارتعاش حركت نوسانی اجسام، نیروهای مربوط و اثرات ناشی از انتقال آن را به بدن انسان بررسی می كند. كلیه اجسامی كه دارای جرم و خاصیت كشانی می باشند، قادر به ارتعاش هستند. بنابراین بیشتر ماشین آلات و ابزارهای گوناگون به نسبت های متفاوتی تحت تاثیر ارتعاش قرار می گیرند.

ارتعاش ممكن است دوره ای یا غیر دوره ای باشد. ارتعاش دوره ای خود ممكن است ساده یا مختلط باشد. ارتعاش دوره ای ساده، هنگامی بوجود می آید كه جسم نوسان كننده حركات منظم و پی در پی نوسانی حول نقطه تعادل انجام دهد و معادله حركت آن یك معادله ساده سینوسی است. ارتعاش مختلط دوره ای شكل سینوسی ساده نداشته ولی به طور منظم تكرار می شود.

ارتعاش های دوره ای ساده و مختلط، ارتعاش هم آهنگ را تشكیل می دهند. ارتعاش های غیر دوره ای، نوساناتی است كه آهنگ مشخصی ندارد. بسیاری از ارتعاش­های مكانیكی مهم در ردیف بسامد 2000-1 هرتز قرار می گیرند. ارتعاشات تولید شده در صنایع بیشتر به صورت غیر دوره‌ای هستند.

با توجه به اینكه ارتعاش نیز جزء عوامل زیان‌آور و بیماری زای محیط كار محسوب می‌شود، لذا پایش های محیطی و زیستی در مورد ارتعاش از سوی مواد قانونی 85، 92 و 95 قانون كار و مواد 88 و 90 قانون تأمین اجتماعی حمایت می‌شود.



مروری بر پژوهش‌های انجام شده

در طول 30 سال گذشته تحقیقات متعددی در مورد تأثیرات تماس با ارتعاش انجام شده است و معلوم شده كه بیماری‌های مهره‌ای كمری با از بین رفتن دیسك‌شان، از اثرات پاتولوژیكی متداول ارتعاش است.

در اوایل سال 1980 میلادی كارشناسان سازمان بین‌المللی كار ارتباط بین بیماری مهره‌های كمری منتج شده از ارتعاش با فركانس پائین را برای اپراتورهایی كه با ماشین‌ها و تراكتورها كار می‌كردند، شناسایی كردند.

طبق ارقام اعلام شده در امریكا بیش از 7 میلیون نفر كارگر در معرض ارتعاش تمام بدن و یك میلیون نفر در معرض ارتعاش دست و بازو قرار دارند. در كشور ما نیز تعداد بسیار زیادی از كارگران در معادن و صنایع مختلف با این معضل مواجه هستند.

برامر در سال 1986 پیدایش عارضه Vibrotactile و درك لمس سه‌بعدی یا فضایی را در كارگرانی كه با ابزارهای ارتعاش كننده دستی كار می‌كردند بررسی نمود و به این نتیجه رسید كه علایم و نشانه‌های نورولوژیكی كارگرانی كه تماس مزمن با ارتعاش دست ـ بازو را داشته‌اند، فیبرهای عصبی محیطی و گیرنده‌های مكانیكی، هر دو را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

گزارش‌هایی از تغییرات تخریب كننده در استخوان‌های انگشتان و مچ كارگران استفاده كننده از ابزارهای ارتعاش كننده در دست است. براین اساس كوملین در سال 1973 دریافت كه 7 نفر از 35 نفر چوب‌برهای مورد مطالعه‌اش وجود كیست‌ها و واكیولس را در استخوان‌های متاكارپال و یا فالانژها و یا در هر دو به صورت رادیولوژیكی نشان داده‌اند.


خطرات ناشی از ارتعاش

عوارض ناشی از ارتعاش از دو جنبه مورد بررسی قرار می گیرند. یكی جنبه تاثیرگذاری كوتاه مدت ارتعاش كه آن را جنبه ایمنی نام می نهند و دیگری جنبه بلند مدت كه تحت عنوان جنبه بهداشتی از آن نام می برند.

الف) جنبه ایمنی: ارتعاشات به خصوص در طیف فركانسی 1 تا 30 هرتز باعث ایجاد نوسانات جزیی بین فرد با نقطه دید یا محل تماس فیزیكی وی با كار می گردد. به هم خوردگی آنی تعادل بدن، افزایش نوسان بدن و لرزش دست از جمله عوارض دیگری است كه به دنبال مواجهه با ارتعاش تمام بدن یا ارتعاش عضلات یا تاندون­های آنها باعث افزایش انقباض یا گرفتگی در آنها می گردد كه در نهایت می تواند سبب تداخل در وضعیت اعضاء كاری گردد. احساس ضعف و دیگر تغییرات در بازو و ساق پا نیز ایجاد می شود.

از جمله اثرات زیانبار دیگر ارتعاشات آن است كه در گستره 25-10 هرتز سبب كاهش تیزبینی می شوند و می توانند سطح عملكرد حركتی و كنترلی وظایف دیداری كار را كاهش دهند. ضمن اینكه بر عملكرد حركت و كنترل ماهیچه ای اثری نامطلوب دارند و باعث می‌شوند هنگام كار، خطاهای كاری افزایش یابد. با توجه به مطالب فوق می توان به اهمیت ارتعاش در كاهش تسلط فرد بر ابزار كار و نحوه انجام كار پی برد. به دنبال كاهش تسلط كارگر و پایین آمدن سطح عملكرد انسانی، زمینه وقوع حوادث پدیدار می گردد. بنابراین باید روی جنبه ایمنی ارتعاش بررسی و تامل صورت گیرد.

ب) جنبه بهداشتی: انتقال انرژی مكانیكی از یك منبع مرتعش می‌تواند باعث اختلال در راحتی یا آسایش، اختلال در اعمال فیزیولوژیك بدن و نیز ضایعات اسكلتی و ناراحتی‌های دستگاه گوارش شود.

یكی از انواع بیماری­های ناشی از ارتعاش بیماری حركت می‌باشد كه در دریا به بیماری دریا گرفتگی معروف است. بیماری‌های ناشی از تكان، در اثر تكان­های آهنگین یا نامنظم در جهت‌های گوناگون ایجاد می‌شود. جذب انرژی ارتعاش با بسامد 30 تا 300 هرتز توسط نسوج دست به پدیده سپید انگشت منجر می‌شود. سپید انگشت شایع‌ترین عارضه ناشی از ارتعاش می‌باشد و بیشتر در انگشتان دست‌ها دیده می‌شود و علت آن كم‌خونی موضعی انگشتان دست در اثر ارتعاش و فشار وارده از گرفتن ابزار می‌باشد.

تماس با ارتعاش سبب بروز واكنش‌های فیزیولوژیك می‌شود. مهمترین واكنش فیزیولوژیك در برابر ارتعاش با شدت متوسط، افزایش ضربان قلب است (10 تا 15 ضربه در ده دقیقه، بیشتر از وضعیت استراحت). برخی مطالعات افزایش میزان تنفس و مصرف اكسیژن را نیز گزارش كرده‌اند. بروز این تغییرات فیزیولوژیك ممكن است با افزایش فعالیت ماهیچه‌ای ناشی از انتقال انرژی ارتعاشی، رابطه داشته باشد.

اهداف اندازه گیری ارتعاش

ال‍ف) عیب یابی و بازرسی فنی ماشین‌آلات.

ب) كنترل ارتعاش.

برای ارزیابی و بررسی ارتعاش در ماشین‌آلات، اساس بر اندازه‌گیری سرعت گذارده می‌شود. برای اندازه‌گیری سرعت ماشین‌آلات از Vibrometer استفاده می‌شود. این دستگاه قادر است شتاب و سرعت، تراز شتاب و تراز سرعت را اندازه گیری نماید. در واقع سرعت سنج این دستگاه مبدلی است كه سرعت حركت ارتعاش را اندازه گیری می‌كند و از یك سیم پیچ تشكیل شده است كه در محور مغناطیسی یك آهن­ربا قرار دارد.

هنگامی كه سیم پیچ در نتیجه ارتعاش دریافت شده به حركت در می‌آید، سبب القاء ولتاژی مناسب با سرعت دریافتی می‌شود. از معایب این دستگاه نسبت به شتاب سنج‌ها این است كه میدان های مغناطیسی موجود در محیط كاربر صحت اندازه گیری آن تأثیر می‌گذارند. معادله سینوسی سرعت ارتعاش به صورت زیر است كه نسبت به مساحت به اندازه تقدم فاز دارد.

اندازه گیری و ارزیابی ارتعاش

برای اندازه گیری و ارزیابی ارتعاش، شناخت كامل نسبت به روش های اندازه گیری خصوصیت محیط كار و چگونگی مواجهه كارگر اهمیت دارد. مهترین نكاتی كه باید قبل از اقدام به اندازه گیری و ارزیابی در نظر گرفته شود شامل موارد زیر است:

الف) هدف اندازه گیری: هدف اندازه‌گیری شامل ارزیابی ارتعاش دستگاهی می باشد.

ب) وسیله اندازه گیری: اندازه‌گیری ارتعاش دستگاهی توسط ارتعاش سنج B&K مدل 2513 انجام گرفت .

ج) كالیبراسیون: ساده‌ترین روش كالیبراسیون برای ارتعاش سنج B&K صفر كردن دستگاه در مكانی است كه هیچ گونه ارتعاش ندارد ، صفر کنیم.

د) گردآوری اطلاعات دقیق از كارگاه: بدلیل وجود پرس‌های اتوماتیك و نیم اتوماتیك كه منبع تولید ارتعاش در این شركت می‌باشند اندازه‌گیری دركارگاه پرس انجام می‌گیرد.

با توجه به استاندارد ارائه شده ارتعاش دستگاه های مورد ارزیابی بالاتر از حد استاندارد می‌باشد و این ارتعاشات باید هم از نظر خطرات سلامتی برای كارگران و هم خطرات ساختمانی كارگاه و نیز فرسودگی بدنه دستگاه ها مورد توجه قرار بگیرد. در بخش كنترل ارتعاش این موضوع مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 

اهداف كنترل ارتعاش

1.حفاظت دستگاه­ها و بناها از تخریب و استهلاك ناشی از ارتعاش.

2.حفاظت افراد در برابر صدمات ناشی از ارتعاش.

3. كنترل صدا ناشی از ارتعاش.

 

اصول پیشگیری از اثرات ارتعاش

1. كنترل ارتعاش در موقع طراحی و ساخت دستگاه­ها.

2. كنترل ارتعاش به روش فنی در منبع تولید.

3. نصب میراكننده در محل‌های تماس با بدن روی دستگاه.

4. كنترل دستگاه ها از راه دور.

5. اقدامات مدیریتی نظیر كاهش مواجهه، گردشی نمودن شغل و تغییر شغل.

6.استفاده از وسایل حفاظت فردی نظیر كفش، دستكش، زیرپایی ضد ارتعاش.

7. اقدامات پزشكی نظیر ارزیابی سلامت كارگر در معاینات قبل از استخدام، پایش سلامت در معاینات دوره‌ای و تشخیص زودرس عوارض.

 

كنترل ارتعاش در مرحله طراحی و ساخت

ارتعاش دستگاه های صنعتی به دو دلیل تولید می‌گردد . اول، ارتعاشی كه بدلیل ماهیت كار بوده و جزئی از كارآیی دستگاه است مانند ارتعاش یك دستگاه میكسر (مخلوط‌كن) كه برای عمل مخلوط كردن مواد می بایستی محیط مرتعش باشد. دوم، ارتعاشی كه بدلیل اتلاف انرژی مكانیكی ایجاد می‌گردد. این نوع ارتعاش همانند صدا و گرما راهی برای اتلاف انرژی دستگاه‌هایی است كه بازدهی كافی ندارند.

برای هر دو گروه بایستی كارخانجات سازنده با الگوهای فنی تدابیری بیاندیشند كه ارتعاش تولیدی آنها كمتر باشد. اگر چه سازندگان خود به این نكته واقفند كه این گونه دستگاهها مقبولیت كمتر و عمر كوتاه‌تری دارند، ولی در بسیاری از موارد در كنترل فنی موفقیت چندانی ندارند. مناسب‌ترین راه این است كه شركت‌های سازنده خود اقدام به رفع معایب و كنترل ارتعاش نمایند. از نظر تجارتی، در معرفی دستگاهها عاملی به نام ضدارتعاش بودن وسیله نیز مدنظر قرار می‌گیرد.

 

كنترل ارتعاش در منبع

یكی از معمول‌ترین و موثرترین روشهای كنترل ارتعاش می‌باشد. یكی از بیشترین منابع معمول در ارتعاش مكانیكی در ماشینهای گردنده، عدم توازن می‌باشد. عدم موازنه ممكن است به علت افزایش تعداد منابع باشد، اما راه‌حل آن به سادگی با بالانس كردن قسمت‌های گردنده انجام می‌شود كه غالباً این امر به سادگی با كاهش دینامیكی در دامنه ارتعاش صورت می‌گیرد. گاهی می‌توان با سفت كردن لبه‌های تكیه‌گاه، فركانس‌های طبیعی سیستم را تغییر داده و از ایجاد تشدید ناخواسته جلوگیری كرد.

 

نصب میراكننده در محل‌های تماس با بدن بر روی دستگاه

قرار دادن یك مادة میراكننده بین بدنه خارجی دستگاه و دست كاربر، روش موثر و متداول برای كاهش سطح ارتعاشات ابزاردستی است. در این روش میرایی به دو شكل قرار دادن مادة میراكننده بین بدنه ابزار و دسته آن و پوشش ابزار با لاستیك تأمین می‌شود.

 

كنترل دستگاه از راه دور

این روش بی‌شك موثرترین روش حذف انتقال ارتعاش های حاصل از ابزارها به بدن است. این روش در عین حال گران ترین روش است. برای بسیاری از دستگاه های مرتعش صنعتی و معادن می‌توان از این روش برای هدایت دستگاهها استفاده نمود. این روش می‌تواند با استفاده از سیم برای دستگاههای ثابت و هدایت بوسیله بی‌سیم برای وسایل متحرك طراحی شود.

 

كاهش زمان اثرگذاری

در صورتی كه روش‌های دیگر قابل اجرا نباشند یا موثر عمل ننماید. كاهش زمان مواجهه روزانه تنها راه حل می‌باشد. این امر از طریق اتخاذ روشهای مدیریتی از جمله چرخش شغلی و در نظر گرفتن زمان‌های استراحت عملی می‌باشد.

استفاده از وسایل حفاظت فردی

استفاده از لوازم حفاظت فردی نظیر كفش و دستكش ضدارتعاش می‌تواند به همراه سایر روش­ها اهمیت داشته باشد. برخلاف محدودیت‌های استفاده از لوازم حفاظت فردی در مقابل سایر عوامل مخاطره‌زا از این روش می‌توان در كنترل ارتعاش، بدون مقاومت كارگر یا ایجاد عوارض و حتی بدون محدودیت درا نجام كار استفاده نمود. 306

 
 دوشنبه ٨ دی ١٣٩٣- ١١:٤٧ / شماره خبر: ١١٨٧٠٤
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج